Kan Şekerinizi Tanıyın, Diyabeti Önleyin
Diyabet çoğu zaman sessizce başlar ve yıllarca fark edilmeden kalbi, böbrekleri ve damarları etkiler. Kan şekeri değerlerinizi anlamak, insülin direncini erken fark etmek ve metabolizmanızı korumak için bilmeniz gerekenler bu sayfada.
Metabolizma ve diyabet
Metabolizma, yediklerimizi hücrelerin kullanabileceği enerjiye ve yapı taşlarına dönüştüren kimyasal süreçlerin bütünüdür. Bu sistemin merkezinde, kandaki şekerin hücrelere girmesini sağlayan insülin hormonu yer alır.
Hareketsizlik, fazla kilo ve özellikle karın bölgesinde biriken yağ, hücrelerin insüline yanıtını zayıflatır. Bu duruma insülin direnci denir. Pankreas bir süre daha fazla insülin üreterek dengeyi korur; ancak zamanla bu çaba yetersiz kalır ve kan şekeri yükselmeye başlar.
Bu süreç yalnızca diyabete değil; karaciğer yağlanmasına, hipertansiyona, kolesterol bozukluklarına ve sonuçta kalp krizi ile inmeye zemin hazırlar.
- 1Kilo artışı ve hareketsizlikÖzellikle karın bölgesinde yağlanma
- 2İnsülin direnciHücreler insüline daha az yanıt verir; kan şekeri henüz normal olabilir
- 3PrediyabetKan şekeri normalin üzerinde ama diyabet sınırının altında
- 4Tip 2 diyabetKan şekeri kalıcı olarak yüksek
- 5Organ hasarıKalp, beyin, böbrek, göz ve sinirlerde komplikasyonlar
İyi haber: İlk üç basamakta kilo vermek ve düzenli hareket etmek süreci durdurabilir, hatta geri çevirebilir.
Rakamlarla diyabet
Diyabet dünyada ve ülkemizde hızla yaygınlaşıyor. En dikkat çekici bulgu ise hastaların neredeyse yarısının hastalığından habersiz olması.
Dünyada
Türkiye’de
Kaynak: TURDEP-II (2010, 26.499 yetişkin); Satman İ ve ark. Eur J Epidemiol. 2013;28:169–180
Kan şekeri değerleri ne anlama gelir?
Diyabet ve prediyabet tanısında kullanılan üç temel test. Tanı için genellikle anormal sonucun tekrarlanan bir testle doğrulanması gerekir.
| Test | Normal | Prediyabet | Diyabet |
|---|---|---|---|
| Açlık kan şekeriEn az 8 saatlik açlıktan sonra | <100 mg/dL | 100–125 mg/dL | ≥126 mg/dL |
| HbA1cSon 2–3 ayın şeker ortalaması | <%5,7 | %5,7–6,4 | ≥%6,5 |
| Şeker yükleme testi (OGTT)75 g glukoz sonrası 2. saat | <140 mg/dL | 140–199 mg/dL | ≥200 mg/dL |
Kaynak: Amerikan Diyabet Derneği (ADA), Diyabette Bakım Standartları. Tipik belirtilerle birlikte, açlıktan bağımsız ölçülen kan şekerinin 200 mg/dL veya üzerinde olması da tanı koydurur.
Değerinizi yorumlayın
Tahlil sonucunuzu girin, hangi aralıkta olduğunu görün.
Sonuç burada görünecek. Tek bir tahlil sonucu tanı koymak için yeterli değildir.
Diyabet tipleri
Diyabet tek bir hastalık değildir; nedenleri ve tedavileri farklı olan birkaç tipi vardır.
Tip 2 diyabet
İnsülin direnci ve zamanla azalan insülin üretimiyle gelişir. Genellikle erişkin yaşta ortaya çıkar; fazla kilo ve hareketsizlikle yakından ilişkilidir ve büyük ölçüde önlenebilir.
Tip 1 diyabet
Bağışıklık sisteminin insülin üreten hücreleri yok etmesiyle oluşur. Sıklıkla çocukluk ve gençlikte başlar; tedavisi insülindir.
Gebelik diyabeti
Gebelik sırasında ortaya çıkar ve çoğunlukla doğumdan sonra düzelir. Ancak anne için ileride tip 2 diyabet riskini artırır.
Diğer tipler
Genetik (MODY), pankreas hastalıkları ve bazı ilaçlara bağlı gelişen diyabet türleri.
Tip 2 diyabet oranı: IDF.
Belirtiler ve risk etkenleri
Tip 2 diyabet yıllarca belirti vermeyebilir. Bu nedenle risk taşıyan herkesin şikâyeti olmasa da test yaptırması önerilir.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
- Çok su içme, ağız kuruluğu
- Sık idrara çıkma, özellikle geceleri
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Halsizlik ve sürekli yorgunluk
- Bulanık görme
- Yaraların geç iyileşmesi, sık enfeksiyon
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
Kimler test yaptırmalı?
- 35 yaş üzerindeki herkes
- Fazla kilolu olup ek bir risk etkeni taşıyanlar
- Anne, baba veya kardeşinde diyabet olanlar
- Hipertansiyonu veya kolesterol bozukluğu olanlar
- Gebelik diyabeti geçirmiş kadınlar
- Polikistik over sendromu olanlar
- Kalp-damar hastalığı olanlar
Sonuç normalse test genellikle 3 yılda bir tekrarlanır; prediyabette her yıl kontrol önerilir.
Diyabet bir kalp hastalığı riskidir
Diyabetli kişilerde kalp krizi ve inme riski belirgin şekilde artar ve diyabetlilerde en sık ölüm nedeni kalp-damar hastalıklarıdır. Bu nedenle tedavi yalnızca şekeri değil; tansiyonu, kolesterolü ve kiloyu da kapsamalıdır.
Konular ve öne çıkan yazılar
Diyabet ve metabolizmayla ilgili başlıca konular.
Son diyabet yazıları
En yeni yazılar en üstte listelenir.
-

Vücut Direncini Güçlendirmek: Bilimsel ve Güncel Yaklaşımlar
Salgın nedeniyle hepimiz çeşitli tedbirler alıyoruz. Sosyal mesafeye dikkat ediyoruz, maske kullanıyoruz, evden çalışıyoruz, eğitimi internet üzerinden yapıyoruz ve daha başka çeşitli…
-

İyi Bir Uyku Düzeni Neden Hayat Kurtarır? Sağlıklı ve Sürdürülebilir Uyku İçin Rehber
İyi bir uyku düzeni verimli ve aktif bir yaşam için çok önemlidir. Uyku düzenini bozan çok çeşitli sorunlar mevcuttur, ama bunun yanında…
-

Güne Aktif ve Verimli Başlamak: Yararlı Sabah Alışkanlıkları
Başarılı kişilerin hemen hemen tamamının sabah güne başlarken belli bir rutinleri olduğu anlaşılır. Güne aktif ve verimli başlangıç rutinleri sırasıyla gözden geçirilirse…
-

Kalp Hastaları İçin Oruç: Ramazan’da Kalbinizi Nasıl Korursunuz?
Kalp hastası olan ve ilaç kullanmakta olanlar ramazanda oruç tutabilir mi? İşte bu konuda merak edilenler…
-

Kalp Krizi Riski Nedir ve Nasıl Azaltılır?
Kalp krizi riski toplumda çok yüksek. Rakamlar ortalama her üç erişkinden birinin ölüm sebebinin kalp hastalıkları olduğunu gösteriyor. Hastaların % 20- 30…
-

Sandviç kuşak
Orta yaşlı kişilerin önemli bir kesimi yaşlanan ebeveynlerin ve kendi çocuklarının sorunları arasında sıkışık. Bu gruba sandviç kuşak adı veriliyor.
-

Genç Sporcularda Ani Ölüm: Nedenleri ve Önleme Yolları
Genç sporcularda ani ölüm tanımı ile 35 yaş altında spor yapan kişilerde antreman ya da müsabaka sırasında ortaya çıkan kalbe bağlı ani…
Sık sorulan sorular
Prediyabet geri döndürülebilir mi?
Çoğu zaman evet. Vücut ağırlığının yaklaşık %5–7’sini kaybetmek ve haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi düzenli hareket etmek, prediyabetten diyabete ilerleme riskini belirgin şekilde azaltır ve birçok kişide kan şekerini normale döndürür.
İnsülin direnci nasıl anlaşılır?
İnsülin direnci çoğu zaman belirti vermez. Bel çevresinde yağlanma, boyunda veya koltuk altında koyulaşan deri, tatlı krizleri ve yemek sonrası uyku hali ipucu olabilir. Değerlendirme için açlık şekeri, insülin düzeyi, HbA1c ve gerekirse şeker yükleme testi yapılır; sonuçları hekiminizle birlikte yorumlayın.
Şeker hastalarının tatlı yemesi tamamen yasak mı?
Kesin bir yasak yoktur; önemli olan toplam karbonhidrat miktarı ve öğün dengesidir. Şekerli içecekler ve rafine şeker kan şekerini hızla yükselttiği için en çok sınırlanması gerekenlerdir. Kişiye özel beslenme planı için hekiminiz veya diyetisyeninizle görüşün.
Diyabet tamamen iyileşir mi?
Tip 2 diyabette, özellikle erken dönemde belirgin kilo kaybıyla kan şekeri ilaçsız olarak normal sınırlara inebilir; buna “remisyon” denir. Ancak bu kalıcı bir iyileşme değildir ve düzenli takip gerektirir. Tip 1 diyabette ise ömür boyu insülin tedavisi gerekir.
Ne zaman acil yardım almalı?
Şeker düşmesine bağlı bilinç bulanıklığı, nöbet veya bayılma ile çok yüksek şekerle birlikte kusma, karın ağrısı, hızlı ve derin nefes alma veya uyuklama hali varsa vakit kaybetmeden 112‘yi arayın.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize başvurun. Ayrıntılar için Tıbbi Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Diyabet ve Metabolizma
Metabolizma, yediklerimizi hücrelerin kullanabileceği enerjiye dönüştüren süreçlerin bütünüdür. Bu sistemin merkezinde yer alan insülin hormonunun etkisi azaldığında önce insülin direnci, ardından prediyabet ve tip 2 diyabet gelişir.
Diyabet dünyada her dokuz yetişkinden birini etkiliyor. Türkiye’de ise yetişkinlerin yaklaşık altıda birinde diyabet, üçte birinde prediyabet bulunuyor ve hastaların neredeyse yarısı hastalığından habersiz. Diyabet kalp krizi, inme, böbrek yetersizliği ve görme kaybı riskini belirgin şekilde artırır.
Bu sayfada açlık kan şekeri, HbA1c ve şeker yükleme testi değerlerinin ne anlama geldiğini, diyabet tiplerini, dikkat edilmesi gereken belirtileri ve kimlerin test yaptırması gerektiğini bulabilirsiniz. İnsülin direnci, obezite ve karaciğer yağlanması gibi metabolik sorunlarla ilgili tüm yazılar da burada.
Tip 2 diyabet büyük ölçüde önlenebilir ve erken dönemde kilo vermek ile düzenli hareket etmek süreci geri çevirebilir.


