Renal denervasyon: dirençli tansiyonda böbrek sinirlerini hedefleyen kateter tedavisini anlatan kapak görseli

Renal Denervasyon: Dirençli Hipertansiyonda Yeni Bir Seçenek

Paylaşın!
Okuma süresi: 7 dakika

Renal denervasyon, ilaçlara rağmen düşmeyen yüksek tansiyon için son yıllarda kılavuzlara giren, böbrek sinirlerini hedefleyen bir kateter işlemidir. Muayenehanede en sık duyduğum cümlelerden biri şu: “Hocam, dört çeşit ilaç kullanıyorum ama tansiyonum yine 150’lerde.” Bu cümleyi kuran hastaların bir kısmında sorun aslında ölçüm hatası ya da ilaçların düzenli alınmaması çıkıyor. Ama bir grup var ki her şey doğru yapılmasına rağmen tansiyon inatla yüksek kalıyor.

Bu yazıda renal denervasyonun ne olduğunu, kimlere uygun olabileceğini ve bilimin 2026 itibarıyla ne söylediğini, abartmadan ve korkutmadan anlatmaya çalışacağım.

Renal denervasyon nedir?

Renal denervasyon (kısaca RDN), böbrek atardamarlarının duvarında ve hemen çevresinde seyreden ince sinir liflerinin, damar içinden ilerletilen bir kateterle kontrollü biçimde etkisizleştirilmesidir. Kesi yok, dikiş yok. Tıpkı koroner anjiyografide olduğu gibi kasıktaki atardamardan girilir.

Bugün iki enerji türü kullanılıyor: radyofrekans (RF) ve ultrason. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Kasım 2023’te bu iki teknolojiye ait birer sistemi hipertansiyon tedavisi için onayladı. Ekim 2025’te ise ABD’de Medicare, kontrolsüz hipertansiyonda her iki yöntemi geri ödeme kapsamına aldı. Avrupa’da ise CE işaretli cihazlarla uzun süredir uygulanıyor.

Böbrek sinirleri tansiyonu nasıl etkiler?

Vücudumuzda gaz pedalı gibi çalışan bir sistem var: sempatik sinir sistemi. Stres anında kalbi hızlandırır, damarları daraltır. Böbreğe giden sempatik lifler ise üç önemli iş yapar. Böbreğin tuz ve su tutmasını artırır, tansiyonu yükselten renin hormonunun salgısını uyarır ve beyne “basıncı yükselt” yönünde geri bildirim gönderir.

Bazı hipertansiyon hastalarında bu sistem gereğinden fazla çalışır. Stres hormonlarının kalp üzerindeki etkisini daha önce yazmıştım; böbrek sinirleri de bu zincirin önemli bir halkası. Renal denervasyonun mantığı basit: aşırı çalışan bu iletişim hattının sesini kısmak. Tamamen kesmek değil, kısmak. Sinirlerin zamanla kısmen toparlanabildiği biliniyor, buna rağmen uzun dönem çalışmalarda etkinin yıllarca sürdüğü görülüyor.

Renal denervasyonun hedefi olan, böbrek atardamarı çevresindeki sempatik sinir liflerini gösteren anatomik illüstrasyon

İşlem nasıl yapılır?

İşlem anjiyografi laboratuvarında, genellikle sedasyon altında yapılır ve çoğu zaman bir iki saat sürer. Kasıktan girilen ince kateter, görüntüleme eşliğinde önce böbrek atardamarına ilerletilir. Ardından damar duvarına RF ya da ultrason enerjisi uygulanır. Enerjinin hedefi damarın kendisi değil, onu saran sinir lifleridir.

Peki radyofrekans mı, ultrason mu? Radyofrekans sisteminde sarmal uçlu kateter, damar duvarının farklı noktalarına sırayla küçük ısı uygulamaları yapar; ana damara ek olarak yan dallar da tedavi edilebilir. Ultrason sisteminde ise ucunda balon bulunan kateter, damarın çevresine halka şeklinde ultrason enerjisi gönderir ve balonun içinden geçen soğuk sıvı damarın iç yüzeyini korur. İki yöntemin doğrudan karşılaştırıldığı büyük bir çalışma henüz yok. Hangisinin seçileceği büyük ölçüde damar anatomisine ve merkezin deneyimine bağlı.

Renal denervasyon işleminde kateterin böbrek atardamarı içinde sinirlere enerji uyguladığını gösteren çizim

Enerji verilirken karında kısa süreli bir sızı hissedilebilir; bu yüzden ağrı kesici ve sakinleştirici verilir. Hastaların çoğu ertesi gün, bazı merkezlerde aynı gün evine döner. Kasıktaki giriş yerini birkaç gün korumak ve ağır kaldırmamak yeterlidir.

Bir şeyi baştan söyleyeyim: tansiyon bir gecede düşmez. Etki haftalar, hatta aylar içinde yavaş yavaş ortaya çıkar. Bu dönemde ilaçlarınızı bırakmazsınız.

Kimler için uygun, kimler için değil?

Yazının belki de en önemli kısmı burası. 2024 Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) hipertansiyon kılavuzu, renal denervasyonu ilk kez önerilerine ekledi ve IIb sınıfı, yani “düşünülebilir” düzeyinde bir öneri verdi. Ağustos 2025’te yayımlanan ACC/AHA kılavuzu da aynı sınıfla, dirençli ya da kontrolsüz hipertansiyonda ek bir seçenek olarak tanımladı.

Kılavuzlara göre aday olabilecek kişiler kabaca şunlar:

  • Bir idrar söktürücü (diüretik) dahil en az üç ilaca rağmen tansiyonu kontrol altına alınamayan, yani dirençli hipertansiyonu olanlar,
  • Kalp-damar riski yüksek olup ilaçlarını yan etkiler nedeniyle tolere edemeyen ya da çok sayıda ilaç kullanmak istemeyen, tansiyonu kontrolsüz kişiler,
  • Böbrek fonksiyonu (eGFR) 40 mL/dk/1,73 m² ve üzerinde olanlar.

Dikkat ederseniz ikinci maddede hastanın tercihi de işin içinde. Bu, kılavuzların yeni bir bakış açısı. Her gün beş altı tablet yutmak, bazı insanlar için yan etkiden de öte, gerçek bir yaşam kalitesi sorunu. Böyle bir durumda kişinin “ömür boyu bu kadar ilaç mı?” kaygısı, tıbbi verilerle birlikte masaya konabiliyor.

Uygun olmayanlar da oldukça net. Tansiyonu başka bir hastalığa bağlı olanlar (örneğin böbreküstü bezinden kaynaklanan primer aldosteronizm ya da böbrek damar darlığı), böbrek fonksiyonu belirgin bozulmuş olanlar ve böbrek damar yapısı işleme elverişli olmayanlar bu gruba girmez. Kılavuzlar ayrıca iki şeyin altını çiziyor: Karar hastayla birlikte verilmeli ve işlem deneyimli, orta-yüksek hacimli merkezlerde yapılmalı.

Bilimsel kanıtlar ne söylüyor?

Renal denervasyonun hikâyesi düz bir çizgi değil. 2014’te yayımlanan SYMPLICITY HTN-3 çalışması, sahte işlem (sham) grubuyla anlamlı bir fark gösteremeyince ilk heyecan bir süre söndü. Ardından cihazlar, teknik ve hasta seçimi iyileştirildi; çok daha titiz, sham kontrollü çalışmalar tasarlandı.

Bu yeni kuşak çalışmalar, örneğin SPYRAL HTN-OFF MED Pivotal ve RADIANCE II, renal denervasyonun sahte işleme kıyasla tansiyonu anlamlı biçimde düşürdüğünü gösterdi. Fark, 24 saatlik ölçümde ortalama birkaç ila on mmHg arasında. Kulağa az gelebilir. Oysa geniş kapsamlı çalışmalardan, büyük tansiyondaki 10 mmHg’lik kalıcı bir düşüşün inme ve kalp olaylarını kayda değer azalttığını biliyoruz.

2026’da gelen veriler uzun vadeli tabloyu güçlendirdi. 18 rapor ve 2.212 hastayı kapsayan meta-analizde, ortalama 4,4 yıllık takipte tansiyon düşüşünün sürdüğü, böbrek atardamarı komplikasyonlarının ise yaklaşık binde 1,4 düzeyinde kaldığı bildirildi. Mart 2026’da yayımlanan, 2.137 hastalık havuzlanmış SPYRAL analizi de etkinin üç yılda korunduğunu ve ilaç yükünün artmadığını gösterdi.

Burada önemli bir ayrıntıyı atlamamak gerekiyor: Bu rakamlar ortalama değerler. Bazı hastalarda tansiyon 20 mmHg ve üzerinde düşerken, bazılarında neredeyse hiç değişmiyor. İşlemden önce kimin iyi yanıt vereceğini güvenilir biçimde öngörebilen bir test henüz yok. Araştırmacılar bu soruya yanıt arıyor; o güne kadar en iyi yöntem, doğru hasta seçimi ve gerçekçi beklenti.

Dürüst olmak gerekirse eksik bir halka var. Renal denervasyonun kalp krizi, inme ve ölümü doğrudan azalttığını gösteren büyük sonlanım çalışmaları henüz yok. ESC’nin bu yöntemi ilk basamak tedavi olarak önermemesinin temel nedeni de bu.

Riskler ve işlem sonrası takip

Genel olarak güvenli bir işlemden söz ediyoruz. En sık karşılaşılan sorun, kasıktaki giriş yerinde morarma ya da küçük bir kanama. Daha nadiren böbrek atardamarında hasar veya daralma, kontrast maddeye bağlı böbrek sorunları görülebilir. Uzun dönem verilerde işleme bağlı anlamlı bir böbrek fonksiyonu kaybı saptanmadı.

Yine de işlem öncesinde böbrek atardamarlarının yapısı mutlaka değerlendirilir; bunun için çoğu zaman BT ya da MR anjiyografi yapılır. Damar çok inceyse, belirgin daralma varsa ya da daha önce o damara stent takılmışsa, işlem genellikle önerilmez. Böbrek fonksiyonları sınırda olan hastalarda kontrast madde kullanımı açısından ek önlemler alınır.

İşlemden sonra iş bitmiyor, aslında yeni başlıyor. Evde düzenli tansiyon ölçümü, gerekirse 24 saatlik ambulatuvar ölçüm, böbrek fonksiyon testleri ve ilaç düzenlemesi ile takip sürer. Bazı hastalarda ilaç sayısı azalır. Bazılarında ilaçlar aynı kalır ama tansiyon nihayet hedef değerlere ulaşır. Bir kısım hastada ise beklenen yanıt alınamaz. Bu belirsizliği işlemden önce açıkça konuşmak gerekir.

Renal denervasyon sonrasında evde üst kol tansiyon aletiyle ölçüm yapıp değerlerini deftere kaydeden orta yaşlı adam


✅ Özet Kutusu

  • Renal denervasyon, böbrek atardamarı çevresindeki aşırı çalışan sinirleri kateterle susturan, ameliyatsız bir işlemdir.
  • 2024 ESC ve 2025 ACC/AHA kılavuzları onu dirençli ya da kontrolsüz hipertansiyonda IIb düzeyinde bir seçenek olarak tanımlıyor.
  • Uygun adaylarda tansiyonu ortalama birkaç ila on mmHg ek olarak düşürüyor; 2026 verileri etkinin yıllarca sürdüğünü gösteriyor.
  • İlaçların yerini almaz; önce yalancı direnç ve ikincil nedenler dışlanmalıdır.
  • Kalp krizi ve inme gibi sonlanımlar üzerine kesin kanıt henüz beklenmektedir.

🔚 Sonuç

Renal denervasyon, yıllarca “ilaçları artırmaktan başka ne yapabiliriz?” sorusuyla baş başa kalan dirençli hipertansiyon hastaları için gerçek, kanıta dayalı ve güvenli bir seçenek haline geldi; ancak sihirli bir değnek değil. En çok fayda, önce ölçümleri, ilaç uyumunu ve ikincil nedenleri titizlikle gözden geçirilmiş, deneyimli bir merkezde doktoruyla birlikte karar vermiş hastada ortaya çıkıyor. Tansiyonunuz birden fazla ilaca rağmen yüksekse umutsuzluğa kapılmayın; ölçüm kayıtlarınızı alıp kardiyoloğunuzla bu seçeneği konuşmanın tam zamanı olabilir.

🩺 Nasıl Yapılır: Renal Denervasyon Değerlendirmesine Nasıl Hazırlanılır?

Tansiyonunuz birden fazla ilaca rağmen yüksek seyrediyorsa, doktorunuzla renal denervasyonu konuşmadan önce şu adımları izleyin.

  1. 1

    Gerçek tabloyu belgeleyin

    En az bir hafta boyunca sabah ve akşam, doğru teknikle evde ölçüm yapıp değerleri kaydedin. Doktorunuz gerekirse 24 saatlik ambulatuvar ölçüm isteyecektir.

  2. 2

    İlaç listenizi hazırlayın

    Kullandığınız tüm tansiyon ve kalp ilaçlarını, dozlarını ve saatlerini yazın. Ağrı kesici, dekonjestan ve bitkisel ürünleri de eklemeyi unutmayın.

  3. 3

    İkincil nedenlerin taranmasını isteyin

    Aldosteron-renin testi, böbrek fonksiyonları, idrar albümini ve gerekirse böbrek damarlarının görüntülenmesi, tedavisi farklı olan nedenleri ortaya çıkarır.

  4. 4

    Yaşam tarzınızı dürüstçe gözden geçirin

    Tuz tüketimi, alkol, kilo, hareketsizlik ve horlama/uyku apnesi tansiyonu inatçı hale getirebilir. Bunları düzeltmek bazen işleme gerek bırakmaz.

  5. 5

    Deneyimli bir merkezde değerlendirilin

    Hipertansiyon uzmanı ve girişimsel kardiyoloğun birlikte çalıştığı, düzenli renal denervasyon yapan bir merkez tercih edin.

  6. 6

    Beklentileri ve takibi konuşun

    Olası fayda, riskler, yanıt alınamama ihtimali ve işlem sonrası kontrol takvimini netleştirin. Kararı birlikte verin.

❓ Sık Sorulan Sorular

Renal denervasyonun etkisi kalıcı mı?

Mevcut veriler etkinin uzun süre devam ettiğini gösteriyor. 2026’da yayımlanan ve 2.212 hastayı kapsayan bir meta-analizde, ortalama 4,4 yıllık takipte tansiyon düşüşü sürüyordu. On yılı aşan veriler ise henüz sınırlı.

İşlemden sonra tansiyon ilaçlarımı bırakabilir miyim?

Kendi kararınızla asla bırakmayın. Bazı hastalarda zamanla ilaç sayısı ya da dozu azaltılabilir, ama çoğu kişi ilaç kullanmayı sürdürür. Her değişiklik ev ölçümleri ve doktor kontrolüyle yapılmalıdır.

Renal denervasyon ağrılı bir işlem mi?

Enerji verilirken karında kısa süreli bir sızı hissedilebilir. Bu nedenle işlem sedasyon ve ağrı kesici eşliğinde yapılır. Sonrasında kasıktaki giriş yerinde hafif hassasiyet birkaç gün sürebilir.

Kimler renal denervasyon için uygun değildir?

Tansiyonu böbrek damar darlığı ya da hormonal bir hastalık gibi belirli bir nedene bağlı olanlar, böbrek fonksiyonu (eGFR) 40’ın altında olanlar ve böbrek damar yapısı işleme uygun olmayanlar genellikle aday değildir.

Hafif yüksek tansiyonu olanlar için uygun mu?

Hayır. Yeni tanı almış ya da tek ilaçla kontrol altına alınabilen hipertansiyonda ilk adım hâlâ yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisidir. Renal denervasyon, bu yollarla hedefe ulaşılamayan seçilmiş hastalar için konuşulur.

Renal denervasyon Türkiye’de yapılıyor mu?

Türkiye’de de bazı deneyimli merkezlerde uygulanabiliyor. Kullanılan cihaz, uygulama koşulları ve geri ödeme durumu merkeze göre değiştiği için kardiyoloğunuzla birlikte güncel bilgiyi ilgili merkezden almanız en doğrusu olur.


Yazar: Prof. Dr. Nevrez Koylan, Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı · İlk yayın: 21 Kasım 2026

Bu yazıda anlatılanlar bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayene ve kararı yerine geçmez. Tanı ve tedavi için doktorunuzun önerileri çerçevesinde hareket ediniz. Ayrıntılar için bkz. Tıbbi Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi.

Benzer İçerikler

Youtube Kanalımız

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Randevu alın