Kalbe zarar verebilen sorunlar

Kalp hastalıkları hala dünyada en fazla ölüme neden olan sağlık sorunudur. Bilinen risk faktörlerinin dışında kimi ilgisiz görünen sorunlar da kalp hastalığına zemin hazırlayabilir.

Kalp hastalıkları hala dünyada en fazla ölüme neden olan sağlık sorunudur. Bilinen risk faktörlerinin dışında ilgisiz görünen ancak kalbe zarar verebilen sorunlar da mevcuttur.

Kalp hastalıklarına genel bakış

Türkiye’de de koroner kalp hastalığı, ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer alır. Ülkemizde her yıl 400 bin civarında yeni koroner kalp hastası ortaya çıkar. Koroner kalp hastalığı sorunu yaşayan her 100 kişiden 20- 30’u herhangi bir belirti olmadan ani ölümle karşılaşır. Kalp krizi bu insanların %40-50’sinde önceden hiç bir belirti vermeden ortaya çıkar. Koroner kalp hastası olanların ancak %30’u başına bir iş gelmeden önce bunu öğrenebilir.

Koroner kalp hastalığının oluşumunda genetik altyapının yanısıra hareketsiz yaşam, kötü diyet, sigara kullanımı, kolesterol ve/veya tansiyon yüksekliği, şeker hastalığı (diyabet) gibi faktörlerin önemi çok büyüktür. Ancak, bunun yanında, kimi tümüyle ilgisiz görünen hastalıklar ve sağlık sorunları da kalp hastalığı riskini arttırabilmektedir.

Kalbe zarar verebilen sorunlar nelerdir?

Tiroid hastalıkları

Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi) da, az çalışması (hipotiroidi) da kalp hastalığı açısından riski arttırır. Hipertiroidi durumunda ritm bozuklukları, atrial fibrilasyon, hipertansiyon, kalp yetersizliği ve mevcut koroner kalp hastalığı komplikasyonlarında artış görülür. Hipotiroidide ise kalp fonksiyonlarında azalma, kalp yetersizliği, kolesterol artışı, homosistein artışı, diyabet eğiliminde artma ve enflamasyon (CRP) artışı görülür.

Subklinik hipertiroidi (TSH düzeylerinin çok düşük olmasına karşılık T3 ve T4 seviyelerinin normal olması) veya subklinik hipotiridi (belirti olmaksızın TSH düzeylerinin yüksek bulunması) durumlarında da yükarıda sözü geçen riskler oluşur. O nedenle bu sorunlar saptandığında uygun şekilde takip ve tedavi edilmelidir.

Otoimmün romatizmal hastalıklar

Romatoid artrit ve sistemik lupus erythematosus gibi otoimmün romatizmal hastalıklar damar sertliği ve koroner kalp hastalığı riskini arttırırlar. Bu hastalıkların bir kısmı (sistemik lupus erythematosus gibi) doğrudan kalp kasını da etkileyerek kalp hastalığı yapabilir veya bir kısmında (SLE, otoimmün vaskulitler ve antifosfolipid sendromu gibi) ilaveten damar içi pıhtılaşma riski de arttığından buna bağlı olarak çeşitli damarlarda tıkanma riski de ortaya çıkabilir.

İltihabi barsak hastalıkları

Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi otoimmün iltihabi barsak hastalıkları neden oldukları çeşitli komplikasyonların yanısıra kalp damar hastalığı riskinde de artma nedeni olurlar. Yapılan çalışmalar, iltihabi barsak hastalıklarının iskemik kalp hastalığı riskini 4-5 kat, inme riskini ise 2- 2,5 kat arttırdığını göstermiştir.

Erektil disfonksiyon

Erektil disfonksiyon 40 yaş üzerindeki erkeklerde %30 üzerinde rastlanan ve yaşam kalitesini bozan bir bir sorundur. En önemli nedeni penise giden damarların daralması olan bu durum genellikle kalp hastalığının belirtilerinin görülmesinden birkaç yıl önce ortaya çıkar ve genellikle kalp damar hastalığının öncüsü kabul edilir.

Kalp damar hastalıklarının tedavisinde kullanılan beta blokerler ve kolesterol ilaçları gibi kimi ilaçlar sıklıkla erektil disfonksiyona neden olmakla suçlanırlar, ancak neden genellikle temelde olan damar yapısı bozukluğudur.

Erektil disfonksiyonun giderilmesi için kullanılan ilaçların kalp damar sistemi üzerine olan olumsuz etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşimleri de gözardı edilmemelidir.

Kadınlara özgü sorunlar

Endometriyozis (Çikolata kisti)

Endometriyozis, rahmin içini döşeyen endometriyum tabakasının rahim dışında başka bir bölgede büyümesi sonucu gelişen ve sıklıkla ağrılı seyreden bir hastalıktır. Endometriyozise en sık olarak yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvisi örten dokuda rastlanır. Yaklaşık her 15 kadından birini etkileyen bu sorun, en çok 30’lu ve 40’lı yaşlardaki kadınlarda görülür.

Endometriyozis
Endometriyozis

Endometriyozis bulunan kadınlarda kalp krizi, angina veya koroner girişim gerekliliği gibi durumlar %50- %90 arası bir risk yaratmaktadır. Endometriyozis genellikle kronik inflamasyon ve metabolik bozukluklarla da birlikte bulunur. Bu durumun nedenleri tam bilinememektedir, ancak endometriyozis bulunan kadınların diğer kalp damar hastalığı riskleri de araştırılarak gerekli tedbirlerin alınmasında yarar vardır.

Adet düzensizlikleri

Uzun süreli adet düzensizlikleri ile kalp hastalığı riski araştırıldığı zaman, bu düzensizliklerin koroner kalp hastalığı riskini %28 kadar arttırdığı saptanmıştır. Bu nedenle, uzun süreli adet düzensizliği bulunan kadınlarda bu duruma yol açan nedenlerin araştırılarak mükünse düzeltilmesi ve diğer kalp damar hastalığı risklerinin incelenmesi yararlı olur.

Erken veya geç menarş (ilk adet) yaşı

Sağlıklı bir kız için ilk adet (menarş) genellikle 12 yaş civarındadır. İlk adetini 10 yaş altında gören kızlarda gelecekteki kalp hastalığı riskinin dört kat arttığı saptanmıştır. İlk adetin 15 yaştan sonra olması durumunda ise gelecekteki kalp hastalığı riski 2,5 kat artmaktadır.

Preeklampsi

Gebelik sırasında preeklampsi (yüksek kan basıncı ve idrarda protein kaçağı) görülmesi, gebeliğin seyri ve bebeğin sağlığı açısından tehlikeli bir duruma işaret eder. Ancak, hepsi bu kadar değildir.

Gebeliği sırasında preeklampsi yaşayan kadınlarda sonradan hipertansiyon gelişmesi çok sıktır. Koroner kalp hastalığı riski de bu kadınlarda diğer kadınlara oranla iki kat artar.

Gebelik diyabeti

Gebeliği sırasında diyabet gelişmesi veya şeker yüklemesi pozitifliği tüm gebeliklerin % 20 kadarında görülür ve hem gebeliğin devamı, hem de anne ve bebeğin sağlığı açısından risk oluşturur.

Bu kadınlarda ileriki yıllarda diyabet gelişme riski % 50 civarındadır. Üstelik, bu kadınlarda, sonradan diyabet gelişimi olsun veya olmasın, koroner kalsifikasyon görülmesi sıklığının diğer kadınlara oranla iki kat fazla olduğu bildirilmiştir.

Erken menopoz

Erken menopoz kalp sağlığı açısından önemli bir tehlike durumundadır. Kalp hastalığı riskinin menopoza 40 yaşından önce giren kadınlarda (prematür menopoz) iki kat, 40- 45 yaşlar arasında menopoza girenlerde ise % 50 arttığı gösterilmiştir. Risk açısından doğal veya cerrahi menopoz arasında fark yoktur.

Kalbe zarar verebilen sorunlar için yapılabilecekler

Yukarıda sayılan kalbe zarar verebilecek durumlar optimal olarak tedavi edilmelidir. Ancak kalp damar hastalığının çok boyutlu olduğu unutulmamalıdır. Koroner kalp hastalığının oluşumunda genetik altyapının yanısıra hareketsiz yaşam, kötü diyet, sigara kullanımı, kolesterol ve/veya tansiyon yüksekliği, şeker hastalığı (diyabet) gibi faktörlerin önemi çok büyüktür. Bu kişilerde diğer kalp damar hastalığı risklerinin de araştırılmasında ve gerekli tedbirlerin alınmasında yarar vardır.

GİZLİ KALP KRİZİ

Gizli kalp krizi geçirmek mümkün mü? Maalesef mümkün ve sanıldığından daha sık. Üstelik kadınlar bu konuda daha şanssız.

Gizli kalp krizi geçirmek mümkün mü? Maalesef mümkün ve sanıldığından daha sık. Üstelik kadınlar bu konuda daha şanssız.

Talat Bey

Talat Bey bir süredir nefes darlığından yakınıyordu. Özellikle yokuş veya merdiven çıkarken nefes nefese kalıyor ve ancak birkaç dakika dinlendikten sonra rahatlayıp devam edebiliyordu. 58 yaşında olan Talat Bey bu durumu “Artık yaşlanıyorum herhalde” diye düşünüyordu. Sonunda eşinin ısrarıyla doktora gittiğinde haberi olmadan kalp krizi geçirdiğini öğrendi. Hem de büyük bir kalp krizi geçirmiş ve sonrasında kalp yetersizliği gelişmişti. Gerekli incelemeler yapıldı ve tedaviye başlandı. Şimdi Talat Bey çok daha rahat. İlaçlarını kullanıyor ve kontrollerine gidiyor. Nefes darlığı hemen hemen tümüyle geçti.

Şükran Hanım

Şükran Hanım 69 yaşındaydı. Son zamanlarda özellikle ev işi yaparken çarpıntıları tutuyor ve bazen de bu çarpıntı sırasında bayılacakmış gibi olup oturmak zorunda kalıyordu. Neyse ki bu çarpıntılar ve baygınlık hissi kısa sürede geçiyordu. Kendisi bu durumu ev işlerinin artık kendisine ağır geldiğine yorumluyordu. Bir gün kızı yanındayken ve otururken aynı olay olunca kızının zoruyla doktora gittiler. Şükran Hanım o zaman öğrendi kalp krizi geçirdiğini. Ne kadar şanslı olduğunu, kalp krizi sonrasında gelişen o kısa çarpıntı ataklarından biri sırasında aniden ölebileceğini de öğrendi. Şükran Hanıma gerekli incelemelerden sonra çarpıntıları şokla durdurma kapasitesine sahip bir kalp pili takıldı ve ilaç tedavisi başlandı.

Recep Bey

Recep Bey 62 yaşındaydı. Şekeri biraz yüksek gidiyordu ama o aldırmıyordu. İki hafta kadar önce omuz ve kolları iki- üç gün süreyle tutulmuş gibi ağrımış, sonra da kendi kendine geçmişti. Ancak sabah sağ kol ve bacağının tutmadığını farketti. Vücudunun sağ tarafı sanki kendisinin değildi. Karısına seslenmek istedi, ama konuşamadığını da farketti. Çıkardığı sesleri duyan karısı ambulans çağırdı. Hastaneye gittiğinde inme geçirdiğini öğrendi. Kendisine muhtemelen iki hafta kadar önce kalp krizi geçirdiği ve sonrasında kalbinde oluşan pıhtının beyin damarını tıkadığı söylendi. Recep Beyin zamanla konuşması düzeldi, hafif aksayarak da olsa yürüyebiliyor, ama sağ elini pek az kullanabiliyor.

Gizli kalp krizi mümkün mü?

Kalp krizi geçirdiğinizi bilmiyor olabilir misiniz? Bu mümkündür. Tüm kalp krizlerinin yarıya yakını sessiz gelişir. Bu durum kadınlarda, 65 yaş üzerindeki kişilerde ve şeker hastalarında daha sıktır.

Gizli kalp krizi geçirmek mümkün.
Gizli kalp krizi geçirmek mümkün.

Bu insanlar kalp krizi geçirdiklerini hiç farketmez. Bazen de kalp krizi sırasında hafif bir göğüs veya sırt ağrısı, nefes darlığı, omuzlarda, çenede veya kollarda hafif ağrı veya uyuşma, hazımsızlık, hafif bulantı, yaygın vücut ağrısı veya insana grip olmuş gibi hissettiren kimi anlamsız belirtiler görülebilir. Bu belirtiler kimi zaman 15- 20 dakika sürer, kimi zaman da birkaç güne kadar uzayabilir ve genellikle kendiliğinden geçer.

Bu nedenle gizli kalp krizi geçiren insanların çoğu doktora gitme ihtiyacı duymaz. Ancak, sessiz kalp krizi geçirenlerde, normal kalp krizi geçirenlere oranla ölüm riski iki mislidir. Bunun da nedeni, kalp krizi belirtilerinde insanların hastaneye gitmeleridir.

Gizli kalp krizi farklı mıdır?

Sessiz bir kalp krizi normal bir kalp krizi ile aynı risk faktörleri aracılığı ile ortaya çıkar. Bunlar sigara içmek, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, egzersiz azlığı ve ailede kalp krizi öyküsü gibi nedenlerdir. Bu nedenle, bu risklere sahip kişilerin kendilerine dikkat etmelerinde yarar vardır. Özellikle sigara tiryakileri, tansiyon ve şeker hastaları hafif bir göğüs veya sırt ağrısı, nefes darlığı, omuzlarda, çenede veya kollarda hafif ağrı veya uyuşma, hazımsızlık, hafif bulantı, yaygın vücut ağrısı gibi belirtilerde daha dikkatli olmalıdırlar.

Kadınlarda gizli kalp krizi

Kadınlar gizli kalp krizi açısından ayrı bir öneme sahiptir. Genel olarak kadınlarda kalp hastalığı riski hem kendileri hem de doktorlar tarafından fazla ciddiye alınmaz, meme kanserinden çok daha fazla korkulur. Oysa ki, kalp hastalıkları iki kadından birinin ölüm nedenidir, meme kanseri ise sadece 25 kadından birinin ölüm nedeni olur. Üstelik kadınlarda kalp hastalığı belirtileri de alışılmadık şekilde seyreder. Oysa ki ani ölüm ile kaybedilen kadınların üçte ikisinde daha önceden hiçbir belirti yoktur. Kalp krizi geçirenlerde ise sıklıkla genellikle kalp krizine yorumlanmayan hafif bir göğüs veya sırt ağrısı, hazımsızlık ve hafif bulantı, halsizlik gibi belirtilere rastlanır.

Önemli belirtilerden biri, herhangi bir neden olmaksızın kişinin kendisinde hissettiği çöküntü halidir. Genellikle bu kişiler parmaklarını oynatacak halleri olmadığından söz ederler, moralleri kötüdür ve halsizdirler. Kadınlarda ve yaşlılarda daha sık rastlanan bu belirtiler genelde strese ya da yakın zamanda olmuş kimi olaylara bağlanır ve kalp krizi akla bile gelmez. Zaten kadınlarda stres ve depresyona daha fazla rastlanır, stres ve depresyon arasındaki ilişki de kadınlarda daha güçlüdür.

Kadınlarda atipik semptomların sık olması nedeniyle tıbbi yardım erkeklere oranla gecikir ve tanı sıklıkla atlanır. Nitekim kalp krizi geçiren kadınların ancak yarısında tipik belirtiler mevcuttur. Diğer yarısında ilk belirti nefes darlığı, bulantı, hazımsızlık, yorgunluk ve omuz ağrısıdır. Myokard infarktüsü ve koroner arter hastalığı ile başvuran kadınlar erkeklere oranla daha yaşlı, diabetli, hipertansiyonlu, yüksek kolesterollü, kalp yetersizlikli ve unstable anginalıdır.

Kadınlarda gizli kalp krizinin sonuçları

65 yaş altında kalp krizi geçiren kadınlarda ölüm riski erkeklere oranla iki mislidir. Genel olarak menopoz öncesinde kadınların kalp krizinden korunduğu söylenir, ancak bu durum sigara içen, doğum kontrol hapı kullanan veya şeker hastası olan kadınlar için doğru değildir.

Kadınlarda kalp krizlerinin %50’si sigaraya bağlıdır. Sigara içen kadınlarda kalp krizi geçirme riski 4- 6 kat daha fazladır, inme riski de belirgin artar. Sigara içen kadınlarda ilk kalp krizi geçirme yaşı da içmeyenlere oranla 10 yıl daha öncedir. Sigara içen diabetik kadınlarda inme riski içmeyenlere oranla % 84 daha fazladır. Sigara içen ve birlikte doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda kalp hastalığı riski 30 kat artar. Diabet de kalp hastalığı riskini kadınlarda 3- 7 kat, buna karşılık erkeklerde ise 2- 3 kat arttırır.

Buna karşılık, risk faktörleri ile mücadele kadınlarda daha belirgin koruma sağlar. Sigara bırakıldıktan sonra kalp hastalığından ölüm riski % 36 azalır. Aktif spor yapan kadınlarda da kalp hastalığı gelişme riski % 50 azalır.

Gizli kalp krizinden sonra

Gizli kalp krizleri, tıpkı normal kalp krizleri gibi, sonrasında ikinci bir kalp krizi geçirme riskini belirgin arttırır. Yine normal kalp krizlerinde olduğu gibi sessiz kalp krizlerinden sonra da kalp yetersizliği ortaya çıkabilir.

Gizli kalp krizi geçirenler daha fazla risk altında
Gizli kalp krizi geçirenler daha fazla risk altında

Bu kişilerde ayrıca kimi zaman ölüm sebebi olabilen kalp ritmi bozuklukları görülebilir veya kalpte oluşan pıhtıların beyin damarlarını tıkaması sonucunda inme gelişebilir. Yapılan araştırmalar sessiz kalp krizlerinin özellikle yaşlılarda bunamaya yol açabileceğini göstermiştir.

Önceden sessiz kalp krizi geçirip geçirmediğinizi merak ediyorsanız doktorunuza başvurun. Hafif bir göğüs veya sırt ağrısı, nefes darlığı, omuzlarda, çenede veya kollarda hafif ağrı veya uyuşma, hazımsızlık, hafif bulantı, yaygın vücut ağrısı gibi belirtileri olanların bir doktora müracaat etmelerinde fayda vardır. Özellikle de kadın veya şeker hastası olanlar daha dikkatli olmalıdır. Çoğu zaman basit bir doktor muayenesi ve bir elektrokardiyogram bu sorunun yanıtını vermek için yeterli olur. Eğer gerekli görülürse diğer inceleme yöntemleri de kullanılabilir. Genel olarak bu kişilerin doktora müracaatlarından önce bir aspirin çiğnemeleri önerilir.

İlgili bağlantılar
10 soruda koroner kalp hastalığı
Kalp krizi riski için altı adım
Kalp krizi ve soğuk
Kadın kalbi daha hassas

KETENTOHUMU VE KALBİNİZ

Yediğiniz gıdalara ketentohumu eklemek hem kalp sağlığınız, hem de sindirim sisteminiz açısından önemli olduğu gibi, kilo kontrolünü sağlar ve kanserden korunmaya yardımcı olur.

Yediğiniz gıdalara ketentohumu eklemek hem kalp sağlığınız, hem de sindirim sisteminiz açısından önemli olduğu gibi, kilo kontrolünü sağlar ve kanserden korunmaya yardımcı olur.

Ketentohumunun ufacık olması büyük yararlarını engellemez. Yapılan çeşitli araştırmalarda  ketentohumunun kolesterolü düşürmek, kan şekerini düzenlemek, kemik kaybını azaltmak, kilo vermeye yardımcı olmak, bağışıklığı desteklemek ve kanseri engellemek konusunda yardımcı olduğu gösterilmiştir.

Ketentohumu içinde neler var?

  • Vitamin ve mineraller (B vitaminlerinin çoğu, magnezyum ve manganez)
  • Lifler (hem çözünen, hem de çözünmeyen lifler)
  • Fitokimyasallar (Lignanlar gibi en güçlü antioksidanlar da dahil)
  • Omega-3 yağ asitleri (Ketentohumu en önemli bitkisel omega-3 kaynaklarından biridir. Yağında % 50’den fazla alfa linolenik asit bulunur, bu miktar ceviz ve kanola yağında bulunandan beş kat daha fazladır.)

Yararları

  • Kolesterol ve şeker düzeylerini düşürmek: İçindeki eriyebilen liflerin kolesterolü düşürdüğü, damar içinde kalp krizi veya inmeye yol açabilecek plak oluşumundan korumaya yardımcı olduğu ve tip II diyabeti olan kişilerde kan şekerinin kontrolünü kolaylaştırdığı bilinmektedir.
  • Kemik kaybını azaltmak: Ketentohumunun içindeki yağ asitleri kemik kaybını geciktirirler.
  • Kilo vermeye yardımcı olmak: Ketentohumunun mide barsak sisteminde şişerek genişlemesi daha tok hissetmenizi sağlar. İştahı kontrol etmek için yemekten 30 dakika önce 1 tatlı kaşığı alınması önerilir.
  • Sindirim sistemi sağlığını düzeltmek: Yapısının içindeki lifler kabızlığı önler.
  • Bağışıklığı güçlendirmek: Ketentohumunun içindeki alfa linolenik asit vücuttaki iltihabi reaksiyonları azaltarak bağışıklık sisteminizin daha düzenli çalışmasını sağlar. Bu konuda yapılan ön çalışmalar ketentohumunun romatoid artrit, sedef hastalığı ve lupus gibi otoimmün hastalıklarda da yardımcı olduğunu göstermiştir.
  • Kanseri önlemek: Çalışmalarda ketentohumunun kanseri, özellikle de kalınbarsak ve meme kanserini önlemede yararlı olduğunu göstermiştir. Bu yarar basilica ketentohumunun içindeki lignanlar adlı antioksidanlar sayesindedir.

Ketentohumu Hakkındaki Uyarılar

Ketentohumu her ne kadar yüksek miktarda omega- 3 içerse de, balıktan elde edilen omega- 3 ketentohumundan ve diğer bitkisel kaynaklardan elde edilenden daha yararlıdır. Bunun nedeni bitkisel omega- 3’lerin biyoyararlanımlarının düşük olmasıdır. Ayrıca Crohn Hastalığı gibi iltihabi barsak hastalığı olanlar, ishali kolaylaştıracağı için ketentohumundan uzak durmalıdır. Ketentohumunun içerdiği bitkisel östrojen nedeniyle; gebeler, süt veren anneler, memede fibrokistik hastalık, endometriosis veya yumurtalık kistleri bulunan kadınlar ve prostat kanseri riski olan erkekler ketentohumundan uzak durmalıdır.

Nasıl alınmalı ve tüketilmeli?

Ketentohumunu marketlerde, baharatçılarda ve aktarlarda tane halinde, öğütülmüş olarak veya ketentohumu yağı olarak bulabilirsiniz. Önerilen, tane halinde bütün ketentohumu alıp tüketmeden önce öğütmektir. Önceden öğütülmesi halinde içindeki omega 3 kısa sürede okside olup bütün yararı ortadan kalkacaktır. Kullanmadan önce bir mutfak robotu veya kahve değirmeninde öğütülebilir, ince veya kalın öğütülmesi farketmez. Tane halindeki ketentohumunu buzdolabında kavanoz içinde bir yıla yakın sure saklayabilirsiniz, öğütülmüşü ise buzdolabında ancak vakumlu kapta ve 90 gün kadar saklanabilir.

Ketentohumu bütün değil, öğütülmüş olarak tüketilmelidir.

Önerilen miktar günde bir çorba kaşığıdır. Küçük çocuklara ¼ çay kaşığından fazlası önerilmez. İçinde yüksek miktarda lif bulunduğu için, küçük miktarlarda başlanıp zamanla arttırılmalıdır. Bir çorba kaşığı bütün ketentohumu 50, öğütülmüşü ise 35 kalori civarındadır.

Tüketim için öneriler

  • Kahvaltıda mısır gevreği veya müsli ile karıştırıp soğuk sütle yiyebilirsiniz
  • Yoğurt ile karıştırabilirsiniz
  • Meyve suyuna katabilirsiniz
  • Salataların veya çorbaların üzerine serpebilirsiniz
  • Makarnanın domates sosuna karıştırabilirsiniz
  • Köfte harcına katabilirsiniz.
Çekilmiş ketentohumu tüketimi için en iyi yollardan biri yoğurtla karıştırmaktır
Öğütülmüş ketentohumu tüketimi için en iyi yollardan biri yoğurtla karıştırmaktır

Kısacası, ketentohumunu önemli bir lif ve mikrobesleyici kaynağı olarak günlük diyete katmak yararlıdır. Sakıncalarını gözönünde bulundurarak bu gıdadan olabildiğince yararlanılmalıdır.

İlgili konular
HDL kolesterolü yükseltmenin altı yolu
Kalp krizi için altı adım
Kadın kalbi daha hassas
Sokak yiyecekleri kalbinizin düşmanı
Kalp sağlığı ve yumurta

KALP KRİZİ RİSKİ İÇİN ALTI ADIM

Kalp krizi riski toplumda çok yüksek. Rakamlar ortalama her üç erişkinden birinin ölüm sebebinin kalp hastalıkları olduğunu gösteriyor. Hastaların % 20- 30 kadarı en az 3’te biri aniden kaybediliyor. Ancak bireysel olarak alınan kararlar ve önlemlerle bu rakamlar tersine çevrilebiliyor ve kalp hastalıkları riski azaltılabiliyor.

Kalp krizi riski toplumda çok yüksek. Rakamlar ortalama her üç erişkinden birinin ölüm sebebinin kalp hastalıkları olduğunu gösteriyor. Hastaların % 20- 30 kadarı ani ölümle kaybediliyor. Ancak bireysel olarak alınan kararlar ve önlemlerle bu rakamlar tersine çevrilebiliyor ve kalp hastalıkları riski azaltılabiliyor.

Kalp krizi riski nedir?

Rakamlar, kalp hastalıklarının görülme sıklığının arttığını gösteriyor. En çok dikkat edilmesi gereken rahatsızlıkların başında ise koroner kalp hastalığı geliyor. Koroner kalp hastalığı sorunu yaşayan her 100 kişiden 25’i herhangi bir belirti olmadan ani ölümle karşılaşıyor. Koroner kalp hastası olanların ancak %30’u başına bir iş gelmeden önce bunu öğrenebiliyor.

Koroner kalp hastalıkları büyük ölçüde diğer kalp sorunlarına da zemin oluşturuyor ve sorunun temelinde “damar yaşlanması” yatıyor. Çağdaş tıbbın kurucularından Dr. William Osler’in “İnsan damarlarının yaşındadır” sözü hala geçerli ve qamarın yaşlanması büyük ölçüde doğumla başlayan bir süreç. İnsanın yaşı ilerledikçe damar sertliğinin de ilerlediğini görüyoruz. Bu açıdan kalp hastalıklarının önlenmesi, aslında yaşlanmanın önlenmesi anlamına da geliyor. Kalp hastalıklarını önlemek için önce damar sağlığını korumak gerek.

Bugün kalp hastalıkları riskimizi en gerçekçi biçimde öğrenebilmemiz için çeşitli algoritmalar mevcut ve 40 yaşını geçen herkesin risk analizini yaptırması gerekli ve kalp hastalıklarından korunma başlı başına bir risk mücadelesi anlamına geliyor.

Kalp krizi riski azalması için neler yapılabilir?

1- Şekeri bırakın

Pratik olarak vücudun şeker ihtiyacı diye bir kavram yok. İhtiyaç olduğunda vücut tüm gıdalardan şeker üretme kapasitesine sahip. Fazla şeker tüketiliyorsa bunu olabildiğince düşük miktarlara çekmek gerekiyor. Şeker hastası olmayı engellemek kalp hastası olma riskinizi de azaltıyor.

Vücudun şeker ihtiyacı diye bir kavram yok ama şeker tüketimi ile kalp krizi riski artıyor.
Vücudun şeker ihtiyacı diye bir kavram yok ama şeker tüketimi ile kalp krizi riski artıyor.

Öte yandan, şekeri bırakarak, şekerin yaratacağı fazla kiloyu ve obezite riskini de engellemek mümkün. Bu da kalp hastalıklarını önlemek açısından çok önemli.

Şekerin ne tip veya ne kaynaklı olduğu da önemli değil, adı ne olursa olsun şeker şekerdir.

2- Tuzlu gıdaları alışveriş listenizden çıkarın

Aşırı tuz tüketimi yüksek tansiyona neden olarak kalp sağlığımızı tehdit ediyor. Gün içinde tükettiğimiz tuzun çoğu endüstriyel gıdalardan geliyor. Ürünlerin etiketlerini incelemeyi mutlaka bir alışkanlık haline getirip tuz miktarını kontrol etmeyi unutmamak gerek.

Fazla tuz kalp, damarlar ve böbrekler için sakıncalıdır
Fazla tuz kalp, damarlar ve böbrekler için sakıncalıdır

Sofraya tuzluk koymamak, az tuzlu peynir ve zeytin almak, market alışverişlerinde sürekli alınan gıdaları tuz açısından da inceleyerek zararlı olabilecekleri alışveriş listenizden çıkarmak ve gizli tuz kaynaklarından kaçınmak bu konuda yapılması gerekenler arasında sayılabilir.

3- Sigarayla “sonsuza dek” vedalaşın

Sigara içmeyi bırakmak kalp krizi riski azalması açısından çok önemli. Özellikle kadınların bu konuda daha çok önlem alması gerekiyor, çünkü sigara menopoz öncesi kadınlarda kalp hastalıkları riskini ciddi şekilde artırıyor.

Sigara kalp krizi riskini ciddi şekilde arttırıyor.
Sigara kalp krizi riskini ciddi şekilde arttırıyor.

4- Ölçülü beslenmeye çalışın

Kalp krizi riskinin azalması için aşırı gıdadan kaçınmak ve tüketime dikkat etmek gerekiyor. Alınması gereken ideal oranlar %50-60 karbonhidrat, %20-30 protein ve %10-15 yağ olarak belirtiliyor. Alınması gereken proteinin üçte ikisi bitkisel gıdalardan gelmeli. Özellikle ev dışında yemek yerken dikkatli olmakta büyük yarar var.

Sğlıksız yiyecekler kalp krizi riski açısından sorun yaratır

Hayvansal proteinde de balığa daha fazla yer verilmesinde yarar var. Kızartma derecesine kadar kızdırılan her yağ tehlikeli hale geldiği için her tür kızartmadan uzak durmak gerekli. Hayvansal yağları da olabildiğince az tüketmeyi prensip edinmek gerekiyor.

5- Her fırsatta hareket edin

Kalp krizi riskini azaltmak için düzenli olarak egzersiz yapmakta yarar var. Her akşam yarım saatlik yürüyüşler bile kalp sağlığı için büyük önem taşıyor. Dans etmek, bahçeyle uğraşmak, alışverişe yürüyerek gitmek, kısaca günlük hayatta hareketli olmak gerekiyor. 

Kalp yetersizliğinde yürüyüş ihmal edilmemeli

6- Stresinizi yönetmeyi öğrenin

Stres kaçınabileceğiniz birşey değil ama sorun zaten stres değil, strese verilen tepki. Stresin yarattığı psikolojik tepkiler kalp krizi riskini ortalama iki kat arttırıyor. Bu nedenle stresi yönetmeyi öğrenmek ve kendinizi stresin yaratacağı psikolojik sonuçlardan korumak çok büyük önem taşıyor.

Depresyon ciddi bir duygudurum bozukluğudur

Kalp krizi riski için başka neler yapılabilir?

Kalp krizi riskini azaltmak için yapılabilecekler arasında düzenli kontrolleri ihmal etmemek, tansiyon, şeker ve kolesterolü kontrol altında tutmak ve kullanılan ilaçları gereksiz kesmemek gerekiyor. Kalp krizi riskiniz kontrol edilebilen ve azaltılabilen bir faktör ve bu şekilde hayata sağlıklı yıllar katmak mümkün.

Kadın kalbi daha hassas

Kadın kalbi narin ve kırılgandır aslında, ama o kalp evlatlarını, kocasını, annesini, babasını, arkadaşlarını, akrabalarını cömertçe barındırır, bütün yükü taşır ve zanneder ki “Bana bir şey olmaz”. Ama gerçekler öyle mi, bir bakalım.

Kadın kalbi evlatlarını, kocasını, annesini, babasını, arkadaşlarını, akrabalarını cömertçe barındırır, bütün yükü taşır ve zanneder ki “Bana bir şey olmaz”. Ama aslında kadın kalbi daha hassas.

Kadınlarda kalp damar sağlığı riski

Aşağıda Sağlık Bakanlığı 2018 istatistiklerine göre kadınlarda ve erkeklerde ölüm nedenleri görülüyor. Kadınlar kalp hastalıklarından ölüm açısından erkekleri geride bırakmış durumda

Kadınlarda ve erkeklerde kalp hastalıkları
Kadınlarda ve erkeklerde kalp hastalıkları
  • Araştırmalara göre kadınların %39’u en çok meme kanserinden korkuyor. Kalp hastalığından korkan kadınların oranı ise sadece % 32.
  • Kadınlar kalp hastalığını daha çok erkek hastalığı olarak algılıyorlar. Oysa istatistiklere göre kadın kalbi daha sorunlu. Her yüz kadından 42 tanesi kalp damar hastalıklarından kaybedilirken, meme kanserinden ölen kadın oranı sadece % 2, tüm kanserlerden ölen kadın oranı ise % 16.Kadınların % 42‘sinin ölüm nedeni kalp ve damar hastalıkları.
  • Kalp ve damar hastalığı olan kadınların Alzheimer ve diğer bunama sorunlarına yakalanma olasılığı iki kat artıyor. Bu durum hipertansiyon ve diyabet için de geçerli.
  • Tüm inmelerin yaklaşık % 60’ını kadınlar geçiriyor.
  • Kadınların yüzde 90’ında kalp hastalığına sebep olan risk faktörlerinden en az birine rastlanıyor.
  • Kadın kalbi için riskler arasında hipertansiyon, diyabet, sigara kullanımı, hiperlipidemi (kolesterol yüksekliği), hareketsizlik, obezite ve yaşın ilerlemesi yer alıyor. 
  • Kadınlar kalp hastalıklarına aldırmadıkları için kendilerine daha az dikkat ediyor ve hareketsizlik, obezite ve sigara kullanımı artıyor.
  • Diyabet kadınlarda kalp hastalığı riskini 3-7 kat artırırken, erkeklerde 2-3 kat artıyor.
  • Sigara içen kadınlarda kalp krizi, içmeyenlere göre 10 yıl daha erken oluyor ve kalp krizi ve inme riski 4-6 kat artıyor.
  • Menopoz öncesi kadınlarda risk sigara içiyorsa 4 kat, 2 yıldan daha uzun doğum kontrol hapı kullanmışsa 2,5 kat artıyor, sigara ve doğum kontrol hapı birlikteliğinde risk 10 kat artıyor.

Yine kadınlar tansiyon ve kolesterol yüksekliğine de pek fazla aldırmadıkları için risk altında. Halbuki uygun tarama yöntemleri  kullanılarak kalp krizi geçirme riskini hesaplamak ve gerekli önlemleri alarak bu riski önemli ölçüde azaltmak mümkün.

Kadınlarda kalp hastalığı ve kalp krizi belirtileri

  • Kadınlarda hastalığı ve kalp krizi belirtileri de erkeklere göre farklıdır. Bu farkları aşağıdaki şekilde görmek mümkündür.

Erkekler genellikle kalp krizinin klasik belirtilerini gösterirler.

  • Göğüste sıkıştırıcı veya baskı tarzında, zorlayıcı, dalgalanmalar gösteren, omuzlara, boyna ve kollara yayılan ağrı
  • Göğüs ağrısıyla birlikte bayılacak gibi olma veya bayılma, bol terleme, bulantı ve/veya nefes darlığı
  • Sıklıkla ağır fiziksel efor sonrası başlangıç

Kadınlarda ise kalp krizi zaman zaman klasik belirtilerle çıkabilir, ancak kadınlarda genellikle daha farklı belirtiler görülür.

  • Nefes darlığı veya güçlükle nefes alma
  • Bulantı, kusma ve sersemlik hissi
  • Sırt veya çene ağrısı
  • Açıklanamayan gerginlik, gevşeklik veya yorgunluk
  • Çarpıntı, soğuk terleme ve/veya solgunluk
  • Hafif, nezle benzeri belirtiler
  • Sıklıkla duygusal stres sonrası başlangıç
Kadınlarda ve erkeklerde kalp krizi belirtileri
Kadınlarda ve erkeklerde kalp krizi belirtileri

Sadece kalp krizi değil, inme de kadınlarda kendisini daha farklı gösterebilir. Bu farklar aşağıdaki şekilde görülebilir.

Kadınlarda ve erkeklerde kalp krizi belirtileri
Kadınlarda ve erkeklerde inme belirtileri

Kadın kalbi için risk faktörleri

  • Hipertansiyon
  • Şeker hastalığı (diyabet) (Kadınlarda kalp hastalığı riskini üç-yedi kat arttırırken erkeklerde bu risk iki-üç kat artıyor. Diyabetli her üç hastadan ikisi kalp krizi ya da inme nedeniyle ölüyor.)
  • Sigara (Sigara içen kadınlarda kalp krizi içmeyenlere göre 10 yıl önce gerçekleşiyor. Kalp krizi ve inme riski dört-altı kat artıyor.) 
  • Kolesterol ve diğer kan yağlarında yükseklik
  • Hareketsizlik 
  • Şişmanlık (obezite)
  • İleri yaş (kadınlarda 65 yaş, erkeklerde 55 yaş üstünde olmak.) 
  • Ailede erken yaşta kalp damar hastalığı hikayesi bulunması.

Kalp krizi ya da koroner arter hastalığı ile başvuran kadınlar erkeklere göre daha yaşlıdır. Daha çok diyabet, yüksek tansiyon, kalp yetersizliği bulunur.
Kalp hastalığı açısından yüksek risk grubunda bulunan ve tansiyonu ve kolesterol değeri yüksek hastalar mutlaka ilaç tedavisi almalıdır. Hipertansiyon tedavisi ve kolestrol düşürücü tedavi bu grup hastalar ölüm, kalp krizi ve inme oranlarını çok önemli oranda düşürür.

Bunlara ilaveten riski arttıran ve kadınlara özgü başka nedenler de mevcuttur.

Kadınlara özgü sorunlar

Endometriyozis (Çikolata kisti)

Endometriyozis, rahmin içini döşeyen endometriyum tabakasının rahim dışında başka bir bölgede büyümesi sonucu gelişen ve sıklıkla ağrılı seyreden bir hastalıktır. Endometriyozise en sık olarak yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvisi örten dokuda rastlanır. Yaklaşık her 15 kadından birini etkileyen bu sorun, en çok 30’lu ve 40’lı yaşlardaki kadınlarda görülür.

Endometriyozis bulunan kadınlarda kalp krizi, angina veya koroner girişim gerekliliği gibi durumlar %50- %90 arası bir risk yaratmaktadır. Endometriyozis genellikle kronik inflamasyon ve metabolik bozukluklarla da birlikte bulunur. Bu durumun nedenleri tam bilinememektedir, ancak endometriyozis bulunan kadınların diğer kalp damar hastalığı riskleri de araştırılarak gerekli tedbirlerin alınmasında yarar vardır.

Adet düzensizlikleri

Uzun süreli adet düzensizlikleri ile kalp hastalığı riski araştırıldığı zaman, bu düzensizliklerin koroner kalp hastalığı riskini %28 kadar arttırdığı saptanmıştır. Bu nedenle, uzun süreli adet düzensizliği bulunan kadınlarda bu duruma yol açan nedenlerin araştırılarak mükünse düzeltilmesi ve diğer kalp damar hastalığı risklerinin incelenmesi yararlı olur.

Erken veya geç menarş (ilk adet) yaşı

Sağlıklı bir kız için ilk adet (menarş) genellikle 12 yaş civarındadır. İlk adetini 10 yaş altında gören kızlarda gelecekteki kalp hastalığı riskinin dört kat arttığı saptanmıştır. İlk adetin 15 yaştan sonra olması durumunda ise gelecekteki kalp hastalığı riski 2,5 kat artmaktadır.

Preeklampsi

Gebelik sırasında preeklampsi (yüksek kan basıncı ve idrarda protein kaçağı) görülmesi, gebeliğin seyri ve bebeğin sağlığı açısından tehlikeli bir duruma işaret eder. Ancak, hepsi bu kadar değildir.

Gebeliği sırasında preeklampsi yaşayan kadınlarda sonradan hipertansiyon gelişmesi çok sıktır. Koroner kalp hastalığı riski de bu kadınlarda diğer kadınlara oranla iki kat artar.

Gebelik diyabeti

Gebeliği sırasında diyabet gelişmesi veya şeker yüklemesi pozitifliği tüm gebeliklerin % 20 kadarında görülür ve hem gebeliğin devamı, hem de anne ve bebeğin sağlığı açısından risk oluşturur.

Bu kadınlarda ileriki yıllarda diyabet gelişme riski % 50 civarındadır. Üstelik, bu kadınlarda, sonradan diyabet gelişimi olsun veya olmasın, koroner kalsifikasyon görülmesi sıklığının diğer kadınlara oranla iki kat fazla olduğu bildirilmiştir.

Erken menopoz

Erken menopoz kalp sağlığı açısından önemli bir tehlike durumundadır. Kalp hastalığı riskinin menopoza 40 yaşından önce giren kadınlarda (prematür menopoz) iki kat, 40- 45 yaşlar arasında menopoza girenlerde ise % 50 arttığı gösterilmiştir. Risk açısından doğal veya cerrahi menopoz arasında fark yoktur.

Kadınlar kalp krizinden korunmak istiyorlarsa şu önlemleri almalıdır:

  • Sigara içmeyin veya bırakın. Sigara içmek kalp hastalığı riskinizi 2 ila 4 kat arttırır.
  • Düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin. Tansiyon, kolesterol veya kan şekeri gibi kalp hastalığının altyapısını oluşturan faktörleri kontrol ettirmeden bilemezsiniz.
  • Aktif olun. Düzenli fiziksel aktiviteniz olsun. Hiçbir şey yapamazsanız hergün en az yarım saat yürüyün.
  • Diş sağlığınıza dikkat edin. Dişeti hastalığı ve kötü diş sağlığı kalp hastalığı riskinizi 2 katına çıkartır. Dişlerinize iyi bakın, fırçalamayı ve diş ipi kullanmayı ihmal etmeyin.
  • Alkolü ılımlı tüketin. Fazla alkol tüketimi hem tansiyonunuzu yükseltir, hem de kan yağlarınızı ve şekerinizi kötü etkiler. Alkol tüketirken ölçülü olun. Tercihan haftada iki kez birer bardaktan fazla içmeyin.
  • Doğum kontrol yöntemini dikkatli seçin. Doğum kontrol hapları kadınlarda damar içi pıhtılaşma riskini % 60 kadar arttırabilir. Doğum kontrolü için tercihan diğer daha güvenli yolları seçin.
  • Cinsel sağlığınıza dikkat edin. Jinekolojik infeksiyon ve sorunlar, özellikle klamidya ve genital siğil kalp hastalığını riskinizi arttırabilir.
  • Şekerli içecekleri es geçin. Gazoz, kola, meyve suyu ve benzeri içecekler vücudunuza gereksiz enerji depolanmasına yol açar. Şekerli içecekler yerine su için.
  • Rahat olun, gevşeyin. Uzamış stres kalbinizi yorar ve metabolizmanızı bozar, sonuçta kalbiniz ve damarlarınız zarar görür. Gevşeyin, stresle mücadeleyi öğrenin.

Kadın kalbi ile ilgili doğru bilinen yanlışlar

  • Kalp hastalıkları erkeklerde çok kadınlarda az görülür, kadınlar daha çok kanser nedeniyle ölür. YANLIŞ 
  • Ben gencim, spor yapıyorum, fit görünüyorum, fit hissediyorum, bende kalp hastalığı olmaz. YANLIŞ
  • Göğüs ağrım yok, nefes darlığım yok, bende kalp hastalığı yok. YANLIŞ
  • Ailemde kalp hastalığı var, yapacak bir şey yok, ben kalp hastalığından öleceğim. YANLIŞ

Rakamlarla kadın kalbi

  • Kalp hastalıkları kadınlarda tüm dünyada bir numaralı ölüm sebebi. 
  • Her bir dakikada bir kadın kalp hastalıkları nedeniyle ölüyor. 
  • Kadınların yüzde 90’ında kalp hastalığına sebep olan risk faktörlerinden en az biri bulunuyor.
  • İlk kez kalp krizi geçirenlerin yüzde 50’sinin daha önce bir şikayeti bulunmuyor.
  • Koroner bypass ameliyatına bağlı ölüm oranı genç kadınlarda erkeklerin 2 katı.
  • Kalp krizinden 1 yıl sonra kaybedilen kadınların sayısı erkeklerden daha fazla.
  • Kadınlarda kalp krizlerinin yüzde 50’si sigaraya bağlı, Sigara içen kadınlarda kalp krizi geçirme riski 4-6 kat artıyor.
  • Kadınların üçte biri obez. Vücut ağırlıklarının yüzde 10’unu kaybedip bunu 2 yıldan uzun koruyan kadınlarda kalp hastalığı ve diyabet riski önemli ölçüde azalıyor.
  • Haftada 5 gün 30-45 dakika egzersiz kadınlarda kalp krizi riskini yüzde 50 azaltıyor.