Plastikler

Paylaşın!

Gün geçtikçe plastik kirliliği ilgili daha fazla şey duyuyoruz. Plastik kirliliği sorunu sandığımızdan daha büyük ve tıpkı iklim değişikliği gibi hem doğayı, hem de hepimizin sağlığını tehdit ediyor.

Plastikler
Paylaşın!

Plastikler büyük sorun yaratan bir çevre kirliliği türü. Hemen hemen her yerde kullanılan plastiklerin geri dönüştürülmesi büyük önem taşıyor.

Gün geçtikçe plastik kirliliği ilgili daha fazla şey duyuyoruz. Plastikler sorunu sandığımızdan daha büyük ve tıpkı iklim değişikliği gibi hem doğayı, hem de hepimizin sağlığını tehdit ediyor.

Plastik nedir?

Plastik deyimi, pek çok alanda kullanılan geniş bir sentetik veya semisentetik madde dizisi için kullanılır. Plastikler ham petrol, kömür, doğal gaz, selüloz gibi maddelerden üretilen organik maddelerdir.

Plastik deyimi Yunanca “plastikos”, yani “kolay şekli verilebilen” kökünden türetilmiştir. Plastikler granül, tabaka, lif veya film gibi çok çeşitli şekillerde olabilirler.

Plastikler ve çevre

Plastiklerin en önemli özellikleri arasında doğada yokolma sürelerinin çok uzun olması gelir. Bunun yanısıra, plastikler kullanımları sırasında veya kullanım sonrasında ve yokedilmeleri sürecinde çeşitli toksik maddeler salgılayabilirler.

Plastiklerin doğada yokolma süreleri

Plastikler doğada çok uzun sürede yokolan maddelerdir. Bu yokoluş süreci aşağıdaki şekilde görülebilir.

Plastikler ve doğada yokolma süreleri
Plastikler ve doğada yokolma süreleri

Plastikler ve geri dönüşüm kodları

Plastikler türlerine göre ayrılarak çeşitli geri dönüşüm kodları alırlar. Bu kodlar ilgili plastik materyelin veya ambalajının üzerinde yazılıdır. Bu türler ve geri dönüşüm kodları aşağıda belirtilmiştir.

Plastiklerde geri dönüşüm kodları
Plastiklerde geri dönüşüm kodları

Tip 1 – Polietilen tetrafitalat (PET, PETE)

  • Su ve içecek şişeleri
  • Yiyecek ve benzeri madde kapları (soslar, ezmeler, antiseptikler vs.)
  • Polyester iplikler
  • Sentetik halı ve çantalar
  • Kaplama malzemeleri
  • Mobilyalar

Tip 2 – Yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE)

  • İçecek kapları (meyve suyu ve süt ürünleri)
  • Yiyecek kapları (yağ ve yoğurt kutuları vb.)
  • Kimyasal madde kapları (örn. motor yağları)
  • Temizlik malzemelerinin kapları (deterjanlar, çamaşır suyu, şampuan, ev temizlik ürünleri)
  • Plastik poşetler ve çöp kapları
  • Tesisat boruları
  • Plastik kalemler
  • Plastik filmler ve plakalar (streç filmler, röntgen filmleri vb)

Tİp 3 – VinİL veya Polİvinİl KLORİD (PVC)

  • Plastik paketleme tabakaları, aluminyum folyolar
  • Tıbbi borular ve sarf malzemeleri
  • Deterjan ve şampuan şişeleri
  • Pencereler, tesisat boruları, su olukları, zemin döşeme malzemeleri (örn parke ve muşambalar), halı kilim paspas altlıkları
  • Elektrik telleri ve kabloları
  • Çantalar, oyuncaklar ve tişörtler

Tİp 4 – Düşük yoğunluklu polietilen (ldpe)

  • Sıkılabilir sabun ve deterjan ambalajları
  • Plastik torba ve çantalar
  • Giysiler, plastik borular
  • Yiyecek sarma filmleri
  • Halılar, mobilyalar, laboratuar malzemeleri
  • Çöp tenekeleri

TİP 5 – Polipropilen (PP)

  • Otomobil parçaları, iç aksamı, tamponlar ve endüstriyel lifler
  • Laboratuar cihazları ve paketleme filmleri
  • Kavanoz ve tepsiler
  • Pil muhafazaları, şinyal lambaları

Tİp 6 – Polistiren (PS)

  • Yiyecek ve ilaç kutu ve muhafazaları
  • Et tepsileri ve paketleme filmleri
  • CD/DVD kapları
  • Oyuncaklar, kasetler ve kaseler
  • İzolasyon malzemeleri, ambalaj köpükleri, elektrik malzemeleri

Tip 7 – DİĞERLERİ (O)

Bu grupta, diğer 6 tip içinde yer almayan çok çeşitli plastik ürünleri yer alır. Bunlar arasında polikarbonat (PC), akrilik plastikler (PAN), stiren akrilonitrit (SAN), Polyamid ve biyoplastikler bulunur. Bu ürünler genellikle sağlığa zararlı maddeler oluştururlar.

  • Bilgisayar paketleri, bilgisayar kasaları, kurşun geçirmez ürünler
  • Koyu renk cam filmleri
  • Su damacanaları

Plastikler tarafından yaratılan sağlık sorunları

Her ne kadar plastiklerin üretimi için çok çeşitli hammaddeler kullanılabilse de, kullanımdaki plastiklerin %99’u başta petrol ve kömür olmak üzere fosil yakıtlar kullanılarak üretilir. Bu nedenle, plastiklerin yarattığı sağlık ve çevre sorunlarını üretimin kaynağından bu maddelerin ortadan kaldırılmasına kadar her aşamada incelemek gerekir. Bu konudaki özet aşağıdaki tabloda verilmiştir.

AşamaToksik maddelerVücuda giriş yollarıYarattığı riskler
Fosil yakıtların çıkarılması ve nakliyesiBenzen, uçucu toksik maddeler (VOCs) ve 170’den fazla kimyasal maddeSolunum, sindirim, deriBağışıklık sistemi, duyu organları, karaciğer, böbrekler ve akciğerlere toksik etki, kanser, sinir dokusuna toksik etki, üreme sağlığına ve büyüme gelişmeye toksik etki
Plastiklerin üretimiBenzen, polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAHs), stirenSolunum, sindirim, deri Duyu organlarında irritasyon, kanser, sinir dokusuna toksik etki, üreme sağlığına ve büyüme gelişmeye toksik etki, düşük doğum ağırlığı
Plastiklerin kullanımıAğır metaller, kalıcı organik kirleticiler (POPs), karsinojenler, hormon bozucu kimyasallar (EDCs), mikroplastiklerSolunum, sindirim, deri Kalp, mide barsak sistemi, karaciğer, böbrekler ve akciğerlere toksik etki, kanser, sinir dokusuna toksik etki, üreme sağlığına ve büyüme gelişmeye toksik etki, diyabet
Plastik atık yönetimiAğır metaller, dioksinler, furanlar, PAHs, toksik geri dönüşümSolunum, sindirim, deri Kanserler, sinir dokusuna toksik etki, bağışıklık sisteminde hasar, endokrin bozukluklar, üreme sağlığına olumsuz etki
Plastikler tarafından her aşamada yaratılan çevre sorunları
Plastiklerin her aşamada yarattıkları çevre sorunları

Kısacası, plastik kirliliği büyük bir çevre ve sağlık tehdidi durumunda ve şimdilik bu durum için pratik bir çıkış yolu bulunduğunu söylemek çok zor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir