COVID-19 tanısı

COVID-19 (SARS-CoV2) TANISI

Paylaşın
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
image_pdfPDF olarak indirimage_printYazdır

COVID-19 nedeniyle koronavirüsler hayatımıza girerek tüm gündemi altüst etti ve neden olduğu pandemi sonucunda dünyanın düzeni değişti. Peki COVID-19 tanısı nasıl konulur?

Koronavirüsler nedir?

Koronavirüsler (CoV) büyük bir virüs ailesidir ve basit soğuk algınlıklarından SARS ve MERS gibi ciddi solunum yolu hastalıklarına kadar geniş bir spektrumda hastalık yapabilen büyük bir virüs ailesidir. Nitekim tüm gündemimizi değiştiren COVID-19 salgınında söz konusu olan da genellikle SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome- Ağır Akut Solunum Sendromu) tipidir.

Koronavirüsler insandan insana veya hayvandan insana bulaşan çeşitli tiplere sahiptir. Nitekim 2003 yılında çıkan SARS misk kedilerinden, 2012 yılında çıkan MERS ise tek hörgüçlü develerden bulaşmıştır. SARS-COV2 hakkında da yarasa veya başka hayvanlardan bulaşma ihtimalinden söz edilmiş, ancak durum kesin olarak ortaya konamamıştır.

COVID-19 tanısı nasıl yapılır?

COVID-19 basit üst solunum yolu enfeksiyonlarından ağır solunum yetersizlikleri ve çoklu organ tutulumlarına uzanan çok geniş bir spektrumda hastalık yapabilmektedir. Bu durumda klinik belirtileri de çok değişkenlik gösterebilmektedir. Çoğu kişi hiç bir belirti vermeden veya hafif- orta düzeyde belirtilerle hastalığı geçirebilmekte, bir kısım hastada ise ağır tablolar görülebilmektedir. Ancak enfeksiyonu belirtisiz veya hafif atlatanlar ciddi bir bulaş kaynağı olduğu için, her durumda kesin tanı önem taşımaktadır.

Enfeksiyonun niteliği

Enfeksiyonun kaynağı henüz tespit edilememiştir, ancak virüsün yasadışı olarak satılan vahşi hayvanlardan bulaştığı düşünülmektedir. Virüs insandan insana yüksek bulaşma potansiyeline sahiptir. Hastalığın kuluçka süresi 2-14 gün arasında değişmekte olup ortalama 5- 6 gündür. Virüs başlıca damlacık infeksiyonu yolu ile bulaşmaktadır. Daha seyrek olarak virüs içeren yüzeylere dokunma ve sonrasında ellerin ağız, burun veya göz ile teması şeklinde bulaşın da söz konusu olduğu düşünülmektedir. Hastalığın bulaştırıcılık süresi kesin olarak bilinmemekte, ancak belirtilerin başlamasının 1- 2 gün öncesinden başlayarak iyileşme sonrası 14. güne kadar devam edebilmektedir.

Belirtiler

COVID-19 tanısı için başlıca klinik belirtiler aşağıda belirtilmiştir.

  • En yaygın belirtiler
  • ateş
  • kuru öksürük
  • yorgunluk
  • Orta derecede belirtiler
  • yaygın vücut ağrıları
  • boğaz ağrısı
  • ishal
  • konjunktivit
  • baş ağrısı
  • tat ve/veya koku duyusunun kaybı
  • ciltte döküntüler
  • el veya ayak parmaklarında renk değişimi
  • Ağır belirtiler
  • solunum güçlüğü veya nefes darlığı
  • göğüs ağrısı veya göğüste baskı
  • konuşma veya hareket kaybı

Radyolojik tanı

COVID-19 tanısı için düz göğüs filmi veya göğüs tomografisi kullanılabilir. Göğüs tomografisindeki görüntüler tanı için daha belirleyicidir. Ancak göğüs tomografisinin kullanılabileceği durumlar sınırlıdır. Bu durumlar şu şekilde sıralanabilir:

  • Belirtilerle başvuran hastanın değerlendirilmesi
    • COVID-19 yok
    • COVID-19 var
    • Hastalığın şiddetinin değerlendirilmesi
  • İyileşme veya kötüleşmenin değerlendirilmesi
  • İlave durumların değerlendirilmesi
COVID-19 tanısı için göğüs tomografisi yararlıdır
COVID-19 tanısı için göğüs tomografisi yararlıdır

Göğüs tomografisi hastalık varlık veya şüphesinin değerlendirilmesi için önemli olmakla birlikte, COVID-19 için virüs alınıp alınmadığını veya hastalığın geçirilip geçirilmediğini belirlemek amacıyla kullanılamaz.

COVID-19 enfeksiyon saptama testleri

COVID-19 tanısı için virüs varlığının doğrudan veya dolaylı olarak gösterilmesi gerekmektedir. Bu amaçla ya boğaz salgısı veya diğer vücut sıvılarında virüsün varlığının gösterilmesi, veya kanda virüse karşı oluşan antikorların değerlendirilmesi şeklinde yapılır. Bu testler infeksiyonun çeşitli dönemlerinde farklı sonuçlar verir. Bu nedenle, hastalığın dönemine göre test seçimi yapılması gerekmektedir.

Virüs varlığını saptayan testler

Virüs varlığını saptayan testler boğaz salgısı veya diğer vücut sıvılarında virüsün saptanması şeklinde yapılır. Virüsün kendisini saptamak amacıyla virüs RNA’sını tesbit eden PCR yöntemleri kullanılır. Ülkemizde PCRbu test Sağlık Bakanlığının belirlediği merkezlerde ve yine bakanlıkça belirlenen uygulama esaslarına göre yapılmaktadır.

COVID-19 tanısı için boğaz sürüntüsü örneği alınması
COVID-19 tanısı için boğaz sürüntüsü örneği alınması

Test sonucunun pozitif olması enfeksiyon varlığını gösterir, ancak negatif olması COVID-19 olasılığını dışlamaz. Hatalı negatif sonuca yol açan çeşitli faktörler vardır.

  • Uygun olmayan hatalı örnek alınması,
  • Enfeksiyonun çok erken ya da geç evresinde örnek alınması,
  • Alınan örneğin uygun bir şekilde işlenmemesi ve gönderilmemesi,
  • PCR inhibisyonu veya virüs mutasyonu gibi testin doğasında bulunan teknik nedenler
  • SARS-CoV-2 virüsünün belirti veren ve vermeyen vakalarda dalgalı saçılım göstermesi

COVID-19 şüphesi yüksek olan bir hastadan negatif sonuç elde edildiğinde, özellikle sadece üst solunum yolu örnekleri toplanmış ise, mümkünse alt solunum yolu örneklerini içeren ek örnekler alınmalı ve çalışılmalıdır.

COVID-19 tanısı için antikor testleri

İnsan vücudu birçok enfeksiyona karşı yanıt olarak antikor oluşturur. Bu antikorlar immunoglobulinler adı verilen proteinlerdir. Antikor testleri enfeksiyonlara yanıt olarak oluşturulan immunglobulinlerin IgG, IgA, IgM analizidir.

COVID-19 antikor testleri
COVID-19 antikor testleri

COVID-19 tanısı için oluşan antikorları tespit etmek üzere geliştirilen testler IgG, IgM ve IgA tipi COVID-19 antikorlarını saptayabilmektedir. IgM ve IgA tipi antikorların varlığı kişinin yakın geçmişte virüsle karşılaştığını gösterirken, IgG tipi antikorlar daha geç dönemde yanıt verir. IgG antikorlarının pozitif saptanması COVID-19 enfeksiyonuna maruz kalınmış olduğunu gösterir, ancak zamanı söylenemez. IgG pozitifliği virüsle karşılaşmadan en az 10 gün sonra gerçekleşir ve geç dönem bağışıklığı ifade eder. Antikor testleri COVID-19 virüsüne maruz kalmış ve bağışıklık yanıtı geliştirmiş olabilecek kişileri tanımlamada kritik bir role sahiptir. Bu testler özellikle hastalığı belirtisiz olarak geçirmiş kişilerin belirlenmesi için tek yöntemdir. Bireylerin iş hayatına ve normal yaşamlarına dönmeleri için antikor testleri “bağışıklık pasaportu” anlamını taşır.

COVID-19 tanısı için testlerin değerlendirilmesi

Tanı testlerinin ne anlama geldiğini anlamak açısından aşağıdaki şekil oldukça açıklayıcı niteliktedir. Test sonuçlarına göre bulaşıcılık ve direnç oluşumu durumları değerlendirilebilir.

COVID-19 tanısı için testlerin değerlendirilmesi
COVID-19 tanısı için testlerin değerlendirilmesi

Test sonuçlarına göre değerlendirme sonuçları da aşağıdaki tabloda görülebilir.

PCRIgMIgGKlinik anlam ve yorum
+Virüsle karşılaşma ve bulaşıcılık başlangıcı
++Hastalığın erken dönemi
+++Hastalığın aktif dönemi
++Hastalığın iyileşme veya nüks dönemi
+Hastalığın erken dönemi, PCR muhtemelen yalancı negatif
+İyileşmiş hastalık dönemi
++Hastalığın iyileşme dönemi, PCR muhtemelen yalancı negatif
COVID-19 tanısı için testlerin yorumlanması

Bu testler sonucunda hastalığın durumu ve hastanın bağışıklığı konusunda yeterli fikir edinilmiş olur. Test sonuçları bireylerin iş hayatına ve normal yaşamlarına dönmeleri için “bağışıklık pasaportu” anlamını taşır.

İlgili konular
COVID-19 kategorisi

image_pdfPDF olarak indirimage_printYazdır
Sosyal Medya Bağlantılarımız

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön
WhatsApp chat